Giảm thuế hợp pháp ở Việt Nam — 5 khoản nhiều người quên mất

Có hai chuyện hoàn toàn khác nhau mà nhiều người hay gộp làm một: trốn thuế và giảm thuế hợp pháp.

Trốn thuế là giấu thu nhập — việc đó phạm luật. Còn giảm thuế hợp pháp chỉ đơn giản là nhận đúng những khoản mà luật đã cho phép bạn trừ. Phần lớn người nộp dư tiền thuế không phải vì không biết luật, mà vì không đăng ký, hoặc không giữ chứng từ.

Dưới đây là năm nhóm khoản thường bị bỏ sót nhất.

1. Giảm trừ gia cảnh — khoản lớn nhất, và không tự động

Đây là khoản được trừ thẳng khỏi thu nhập trước khi tính thuế, và cũng là khoản lớn nhất với hầu hết người đi làm.

Từ kỳ tính thuế 2026, mức giảm trừ đã tăng đáng kể:

Nghĩa là phần thu nhập được trừ trước khi tính thuế giờ như sau:

• Độc thân, không có người phụ thuộc: 15,5 triệu ₫/tháng
• Có 1 người phụ thuộc: 21,7 triệu ₫/tháng
• Có 2 người phụ thuộc: 27,9 triệu ₫/tháng (gần 335 triệu ₫ một năm)

Nhưng phần quan trọng nhất là câu này: việc đăng ký người phụ thuộc không tự động xảy ra.

Con cái, vợ hoặc chồng không có thu nhập, cha mẹ già không còn khả năng lao động — tất cả đều có thể là người phụ thuộc, nhưng bạn phải chủ động nộp hồ sơ qua bộ phận nhân sự của công ty: giấy khai sinh, CCCD, mã số thuế của người phụ thuộc…

Rất nhiều người đi làm vài năm mới biết mình đã bỏ lỡ khoản này. Nếu bạn chưa chắc mình đã đăng ký hay chưa, hãy hỏi phòng nhân sự ngay trong tuần này. Đây là việc mất 30 phút nhưng đáng giá hàng chục triệu đồng.

2. Bảo hiểm bắt buộc và những khoản phụ cấp không chịu thuế

Bảo hiểm bắt buộc được trừ trước khi tính thuế. Phần BHXH, BHYT, BHTN trừ vào lương của bạn không bị tính thuế TNCN. Khoản này thường đã được công ty xử lý tự động, nhưng bạn nên kiểm tra lại trên phiếu lương xem có đúng không.

Ngoài ra, một số khoản phụ cấp không bị tính thuế trong hạn mức:

Hai điều cần nhớ:

• Phần vượt hạn mức thì bị tính thuế. Ví dụ tiền ăn 1 triệu ₫/tháng thì phần 270.000 ₫ vượt ra sẽ chịu thuế.
• Với công tác phí và điện thoại, công ty phải có quy chế hoặc điều khoản trong hợp đồng ghi rõ mức khoán. Không có văn bản thì khoản đó có thể bị tính vào thu nhập chịu thuế.

Nếu bạn đang thương lượng lương, đây là chỗ đáng để trao đổi: cùng một tổng chi phí, cách cấu trúc các khoản phụ cấp có thể tạo ra khác biệt thật.

3. Tiền từ thiện, khuyến học

Các khoản đóng góp vào quỹ từ thiện, nhân đạo, khuyến học hợp pháp được trừ khỏi thu nhập tính thuế.

Điều kiện nằm ở một chỗ duy nhất: chứng từ. Tổ chức nhận quyên góp phải được thành lập và hoạt động hợp pháp, và bạn phải giữ được biên lai hợp lệ. Chuyển khoản cho một cá nhân kêu gọi trên mạng xã hội, dù mục đích tốt đến đâu, thường không được công nhận khi quyết toán.

4. Nếu bạn kinh doanh hoặc làm tự do

Với hộ kinh doanh và người bán online, câu chuyện khác hẳn người làm công ăn lương: thuế tính trên doanh thu, không tính trên lợi nhuận.

Hai điểm cần nắm:

• Ngưỡng miễn thuế là 1 tỷ ₫/năm (Nghị định 141/2026/NĐ-CP, từ 01/01/2026). Dưới ngưỡng này được miễn thuế GTGT và TNCN. Nhưng vượt ngưỡng thì tính thuế trên toàn bộ doanh thu, không phải chỉ phần vượt — nên quanh mốc 1 tỷ có một bước nhảy khá lớn. Bạn có thể thử bằng công cụ tính thuế freelancer và người bán online.
• Thuế khoán đã bỏ từ 01/01/2026. Giờ phải tự kê khai theo doanh thu thực tế, nên việc ghi chép doanh thu đầy đủ và minh bạch quan trọng hơn trước. Đây không chỉ là chuyện tuân thủ — nó giúp bạn tránh rủi ro bị truy thu và phạt về sau.

Nếu bạn có thu nhập từ nhiều nguồn (lương một nơi, làm thêm nơi khác), phần thu nhập vãng lai thường đã bị khấu trừ 10% khi chi trả. Nếu tổng thu nhập cả năm của bạn thấp, số đã khấu trừ có thể nhiều hơn số thuế thực sự phải nộp — và bạn chỉ lấy lại được qua quyết toán.

5. Những khoản vốn đã được miễn thuế

Có những khoản luật đã miễn sẵn mà nhiều người không biết:

• Lãi tiền gửi tiết kiệm của cá nhân tại ngân hàng không chịu thuế TNCN. Đây là lý do con số trong công cụ tính tiết kiệm gửi góp của chúng tôi mặc định để thuế 0%.
• Chuyển nhượng, thừa kế, quà tặng là bất động sản giữa những người thân trực hệ — vợ với chồng, cha mẹ với con, ông bà với cháu, anh chị em ruột — được miễn thuế TNCN nếu đáp ứng điều kiện về quan hệ nhân thân theo luật.

Khoản thứ hai đặc biệt đáng lưu ý khi gia đình có kế hoạch chuyển giao tài sản. Cùng một mảnh đất, chuyển cho con theo đúng diện được miễn và chuyển qua một giao dịch thông thường có thể khác nhau rất nhiều về tiền thuế. Nhưng điều kiện khá chặt, nên hãy hỏi cơ quan thuế hoặc công chứng viên trước khi làm.

Việc quan trọng nhất: chứng từ và đúng hạn

Đọc lại cả năm mục ở trên, bạn sẽ thấy chúng quy về đúng hai thứ:

Giữ đủ chứng từ, và khai đúng hạn.

Mỗi đầu năm có kỳ quyết toán thuế TNCN. Đó là lúc mọi thứ được tính lại: các khoản giảm trừ bạn đã đăng ký, phần đã bị khấu trừ, và số thuế thực sự phải nộp. Nếu trong năm bạn bị khấu trừ nhiều hơn mức phải nộp, đây là lúc lấy lại tiền.

Bỏ lỡ kỳ quyết toán nghĩa là bỏ luôn phần tiền đó.

Việc nên làm trong tuần này

• Hỏi nhân sự: tôi đã đăng ký đủ người phụ thuộc chưa?
• Xem lại phiếu lương: các khoản phụ cấp có nằm trong hạn mức không chịu thuế không?
• Nếu có thu nhập từ nhiều nơi: kiểm tra xem mình có thuộc diện được hoàn thuế khi quyết toán không.

Bài viết dựa trên quy định tại thời điểm viết (tháng 10/2026) và chỉ mang tính tham khảo. Mức giảm trừ gia cảnh mới áp dụng từ kỳ tính thuế 2026 theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; hạn mức phụ cấp theo hướng dẫn hiện hành về thuế TNCN. Trường hợp cụ thể của bạn có thể khác — hãy đối chiếu với cơ quan thuế hoặc người làm kế toán trước khi quyết định.